Wola Michowa położona jest w dolinie Osławy na wysokości 560m n.p.m. Leży przy linii kolejki wąskotorowej Nowy Łupków - Majdan (obecnie czynny jest odcinek Wola Michowa - Majdan) i drodze Komańcza - Cisna, określanej jako droga transkarpacka. Bardziej znana jest jako Obwodnica Wysokiego Działu.

Krąglica z Woli Michowej.
foto: Piotr Szechyński

Na południe od osady wznoszą się masywy pasma granicznego z wyróżniającymi się kulminacjami Wysokiego Gronia (905 m n.p.m.) i Wierchu nad Łazem (857 m n.p.m.), a na północy Krąglica (943 m n.p.m.) oraz Dilec (748m n.p.m). [...]

Na grzbiecie, ciągnącym się po wschodniej stronie potoku Chliwego, 750m od szosy, znajduje się cmentarz żydowski, na którym ocalało około 30 nagrobków. W lasach na południowych stokach Magurycznego znajduje się ośrodek hodowli żubra. 29.12.2006 obok zagrody odsłonięty został obelisk z okazji 30 rocznicy sprowadzenia żubrów w rejon Chryszczatej.

Więcej: » Odsłonięcie obelisku "Puszcz imperatora"

Obelisk ku czci funkcjonariuszy MO.
foto: Piotr Szechyński

Dziś śladem dawnej wsi jest miejsce po murowanej cerkwi z 1843 roku w zachodniej części wsi oraz cmentarz na południe od dawnej cerkwi, w pobliżu torów kolejki - zachowało się kilka nagrobków i krzyży. Na północ od części zwanej miastem (700 m) na dawnym cmentarzu żydowskim około 30 macew nagrobnych. We wschodniej części Woli Michowej można też dopatrzyć się miejsca, gdzie stał młyn wodny nad Osławą.[...] Wbrew pozorom dawna część miejska z rynkiem włącznie, nie znajdowała się przy obecnej drodze, a była ulokowana w widłach Osławy i potoku Chliwnego w okolicach cmentarza żydowskiego.

[...]Wola Michowa - wieś królewska - lokowana była w 1546r na prawie wołoskim na mocy przywileju wydanego przez starostę sanockiego Mikołaja Wolskiego Michowi Rusinowi, synowi Iwka, kniazia wsi Smolnik. Nazwę przyjęła od imienia osadźcy. Pewne źródła wskazują na to, że Micho Rusin zasiedlił wieś kilkanaście lat wcześniej. Już bowiem pod datą 1530 rok wymieniana jest cerkiew w Woli Michowej. W dwadzieścia lat po lokacji, w 1565 roku uprawiano w Woli Michowej 17 i pół łana kmiecego, jeden popowski i jeden kniazia. W osiem lat po najeździe Jerzego Rakoczego (1657 r.) we wsi uprawiano tylko jeden łan.

Wola Michowa - rozkład obiektów w roku 1875. Dodatkowo na planie, w dolnej części znajduje się również linia kolejki wąskotorowej zbudowanej tu w roku 1895.
źródło: "W Gminie Komańcza", Krosno 1999.

W pierwszej połowie XVIII wieku powstało tu miasteczko zwane "Wola" lub "Wola Novae". Jerzy Motylewicz podaje w wydawnictwie "Miasta ziemi przemyskiej i sanockiej w drugiej połowie XVII i XVIII wieku", że pierwsza wzmianka o mieście, już Michowa Wola, pochodzi z 1764 roku. Miasto nigdy nie rozrosło się do większych rozmiarów, cała zabudowa skupiała się wokół rynku, który wytyczono na płaskim cyplu w widłach Osławy i potoku Chliwnego. W roku 1777 miasteczko zamieszkiwało 350 mieszkańców, w tym 307 wyznania greckokatolickiego. O małej randze miasteczka świadczy fakt, że w XVIII wieku na terenie Woli Michowej nie działał ani jeden cech. Prawa miejskie Wola Michowa utraciła jeszcze w tym samym wieku, lecz tradycyjny podział miejscowości na część "miejską" i "wiejską" utrzymał się wśród ludności do II wojny światowej. Jeszcze przez cały XIX wiek odbywały się tutaj jarmarki, na których handlowano bydłem, trzodą, końmi i winem węgierskim.

Jedno ze starszych zabudowań.
foto: Piotr Szechyński

W 1895 roku Wola Michowa uzyskała połączenie kolejki wąskotorowej Nowy Łupków - Majdan z koleją normalnotorową w Łupkowie, w wyniku czego zwiększyła się eksploatacja okolicznych lasów. Z tego okresu zachował się most kolejki na dawnym odcinku jej trasy (w Woli Michowej zmieniony został jej przebieg), budowany przez włoskich kamieniarzy. Więcej:
» XIX-wieczny most kolejki

W 1918 roku Wola Michowa zgłosiła akces do Republiki Komańczańskiej, lecz leżąc na południu nie odgrywała żadnej roli. Wieś opierała się natomiast włączeniu do strefy Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Przybyłego z Lutowisk końcem stycznia 1919 roku w celach agitacyjnych wachmistrza żandarmerii austriackiej w Cisnej - Czaołacza - chłopi z Woli Michowej zastrzelili w czasie zebrania, a towarzyszowi jego połamali palce u rąk. Zwłoki zabitego odwieźli do władz powiatowych w Lesku.

Wola Michowa.
foto: Piotr Szechyński

W 1921 roku wieś liczyła 120 domów i 777 mieszkańców, w tym: 582 grekokatolików, 47 katolików wyznania rzymskiego i 148 wyznania mojżeszowego, którzy zamieszkiwali głównie wokół rynku, zajmowali się handlem i wyszynkiem.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku wieś zajęły oddziały słowackie. W okresie okupacji znajdowała się tu strażnica Grenschutzu i posterunek ukraińskiej policji pomocniczej. Niemcy wywieźli do getta w Zagórzu miejscowych Żydów, gdzie dokonali ich eksterminacji. Nieznany jest los kilku rodzin Cyganów - grekokatolików.

Podczas wysiedleń po II wojnie światowej wieś uległa całkowitemu wyludnieniu i zniszczeniu, łącznie z murowaną cerkwią z 1843 roku. Dopiero w latach sześćdziesiątych powstała tu niewielka osada. Na obszarze dawnego miasteczka stoi dziś kilka nowych domów. Miejscowość liczy około 100 mieszkańców.[...]

Wola Michowa, nowy kościół w budowie, kwiecień 2009.
foto: Piotr Szechyński

Wola Michowa to obecnie miejscowość o typowo turystycznym charakterze. Ze względu jednak na położenie, pełni raczej funkcję miejscowości "przelotowej". Najbardziej znanym obecnie obiektem o charakterze turystycznym, jest tu Ośrodek Turystyki Górskiej "Latarnia Wagabundy", oferujący m.in. jazdy konne i szereg imprez dla grup. Z Latarni Wagabundy wyznakowany został szlak pieszy prowadzący do » Balnicy (stacja kolejki), skąd można kontunuowac marsz do Osadnego na Słowacji. Nieopodal LW znajduje się pensjonat "Kira", gdzie można zjesć obiad w bardzo przyzwoitej cenie, ponadto nowe gospodarstwo "Nad Osławą" - w pobliżu cerkwiska.

Wola Michowa jest dobrą bazą wypadową na wycieczki rowerowe. Przez wieś przebiegają oznakowane trasy rowerowe wchodzące w skład projektu "Zielony rower", którymi można wyruszyć zarówno w kierunku Komańczy, jak i Cisnej, a także łatwo przedostać się w rejon Baligrodu, pedałując przez Przełęcz Żebrak. Odcinek Wola Michowa - Przełęcz Żebrak (5,7km) jest zamknięty dla ruchu samochodowego ze względu na ostoję zwierzyny (zagroda aklimatyzacyjna dla żubrów). Na skrzyżowaniu drogi głównej z drogą na P.Żebrak, znajduje się obelisk pamięci czterech funkcjonariuszy milicji obywatelskiej, którzy polegli w latach 1944-1946, byli to: Bolesław Bogaszewicz, Mieczysław Kłosowicz, Tadeusz Kruczek i Edward Solon. Od niedawna budowany jest nowy kościół, który ma zastąpić dotychczasową kaplicę, jest to filia parafii w Łupkowie. Więcej oraz zdjęcia: » Kościół w Woli Michowej

  Czasy przejść (żółty):

• Wola Michowa - Balnica, ok.2¼ h

Zobacz także:
» Noclegi - Wola Michowa
» Kirkut w Woli Michowej
» Cmentarz w Woli Michowej
» Balnica - Osadne
» Łupków, mapa WIG z roku 1936, 1:100000 - obejmuje W. Michową

Piotr Szechyński

Literatura:

"W Gminie Komańcza", Krosno 1999.

Wola Michowa, budynek stacyjki kolejki wąskotorowej.
foto: P. Szechyński

Wola Michowa, w tle Krąglica.
foto: P. Szechyński