Tarnawa Niżna i Wyżna - dolina Górnego Sanu od zawsze była terenem zainteresowania możnowładców. Ziemie te stykały się bezpośrednio z pasem lasów i ziem granicznych należących do króla.

Tarnawa, widok na stronę ukraińską.
foto: Piotr Szechyński

Władysław Warneńczyk darował ziemie nad Górnym Sanem rycerzowi z Turki który był członkiem jednej z wypraw. Zanko Wołoch, bo to o nim mowa otrzymał ziemię zwaną Thernowe polye, nadanie obejmowało obszar od potoku Halicz (Bukowiec) po wieś Żurawin. Zanko pozbył się swoich ziem za 100 florenów nie zasiedlając tam żadnych mieszkańców. Potomkowie nabywców przyjęli nazwisko Ternowskich. Ziemia ta była przedmiotem sporów pomiędzy Kmitami, właścicielami wsi Żurawin, a właścicielami Ternowy. Ciągła ekspansja w górną część doliny Sanu zakończyła się wykupieniem przez Kmitów w 1533 roku spornych terenów i włączeniu ich do państwa sobieńskiego.

Zabudowania po dawnym Igloopolu w Tarnawie Niżnej.
foto: Piotr Szechyński

Przyglądając się temu obszarowi można wysunąć wniosek że wsie takie jak Łokieć, Sokoliki, Tarnawa Niżna i Wyżna, Bukowiec, Beniowa i Sianki powstały na terenie o nazwie Ternowa. Piotr Kmita w 1537 roku wydaje dokument lokacyjny Waśkowi Ilnickiemu dla wsi Ternowa Niżna i Wyżna. Wyżej wymieniony zapłacił za dwa kniaźstwa 100 grzywien. Miały one powstać na surowym korzeniu. Mimo że funkcjonowały dwie nazwy, wsie te funkcjonowały jako jeden organizm i miały jednego właściciela. Dopiero Śmierć Barbary z Herburtów przypieczętowała rozdział obu wsi. Tarnawa Niżna przypadła rodzinie Stadnickich, natomiast Tarnawa Wyżna Stanisławowi Herburtowi i Janowi Barzemu.

Tereny Tarnawy Niżnej.
foto: Piotr Szechyński

Pod koniec XVIII wieku Tarnawa Niżna i Wyżna należała do klucza szandrowieckiego który był częścią dóbr rodziny Mniszchów. Okazuje się że Tarnawie na przełomie XVIII/XIX wieku mieszkała szlachta zagrodowa.

W 1799r. mieszkało we wsi 17 mężczyzn stanu szlacheckiego. Można wymienić takie nazwiska: Sikorscy, Ławrowscy, Broniewicze, Gdowscy, Komarniccy. Nie wiadomo kiedy literka "e" została zamieniona na "a" w nazwie wsi, ale to najprawdopodobniej zasługa kartografów austriackich, którzy tworzyli mapy rejonu Bieszczadów.

W roku 1939 (listopad) teren ten zajęły wojska niemieckie i sowieckie. Na Sanie zrobiono wówczas granicę, która rodzieliła wieś na dwie części. Wschodnia część przypadła sowietom, którzy wysiedlili 800 metrowy pas i rozebrali stojące tam budynki. Niemcy zajęli zachodnią część. Z polskiej czyli zachodniej części ludność została wysiedlona do ZSRR w czerwcu 1946 roku. Po wysiedleniu mieszkańców wszystkie domy i cerkwie w obu wsiach zostały zniszczone. Z Tarnawy Wyżnej wysiedlono wówczas 114 właścicieli domów (do ZSRR) z Niżej 92. Zabudowania dworskie Tarnawy Wyżej rozebrano już w 1939 - podczas oczyszczania pasa, natomiast Tarnawy Niżnej najprawdopodobniej podczas wysiedleń. Po stronie ukraińskiej zachowała się ruina dzwonnicy cerkiewnej.

Właściciele wsi:

• 1444 - Zanko Wołoszyn z Turki
• 1469-1479- Jaczko i Melko ze Stronnego, Iwaszko, Hryczko i Jurko Ternowscy
• 1479 -Fiedor Tatomir ze Stronnego
• 1504 - Jaczko i Kost Ternowscy
• 1505 - Kost Ternowski
• 1533 - Iwan i Michał Ternowscy
• 1533 -Piotr Kmita
• 1553-1579 - Barbara z Herburtow
• 1580 - podział wsi

Tarnawa Niżna:

• 1580 - Jędrzej, Jan, Jerzy i Krzysztof Stadniccy
• 1589 - Stadniccy
• 1662 - Stadniccy oraz Jan Dwernicki i Remigian Sikorski
• 1676 - A. Kopystyński, R. Sikorski
• 1769 - Ossolińscy
• 1773 - Mniszchowie, jeden folwark należał do Sikorskich
• 1785 - A.Sikorski (folwark w T.N)
• 1786 - J.Mniszech
• 1797 - P.Krechowiecki
• 1797 - W.Ławrowski (folwark T.N)
• 1852 - W.Kieszkowski
• 1862-1867 - H.Kieszkowski
• 1878 - W.Ławrowski
• 1893 - A.Ławrowska i E. Turowska
• 1903 - F.Turowski i wspólnicy
• 1930 - S. Rosen.

Tarnawa Wyżna:

• 1580- S. Herburt i J. Barzy
• 1589 - S. i E. Herburtowie
• 1663 - Stadniccy
• 1773 - Mniszchowie
• 1786 - J. Mniszech
• 1828 - S. Kieszkowski
• 1844-1879 - H. Kieszkowski
• 1895 - Leib Rand
• 1903-1930 - Mendel Rand
• 1931-1938 - W. Kosturkiewicz

Pozostałości po dawnym Igloopolu w Tarnawie Niżnej.
foto: Piotr Szechyński

Obecnie Tarnawa jest punktem wypadowym w dolinę Górnego Sanu - do punktu widokowego na Sianki i obelisku symbolizującego źródła Sanu oraz do Dźwiniacza Górnego (cmentarz, torfowiska). Nieopodal hoteliku BdPN "Nad Roztoką" można nabyć bilet do parku oraz wniesć opłatę za parking w Bukowcu, dokąd można dojechać samochodem. Noclegi w Tarnawie, to pokoiki oferowane przez hotelik, warunki dość spartańskie. W pobliskim (5km) Mucznem oferta noclegowa jest znacznie bogatsza: agroturystyka, domki letniskowe, hotel, a ponadto m.in. sklep i karczma, hotelowa restauracja, jazdy konne, dania z dziczyzny, pstrągi prosto ze stawu, parking i inne.

opracowanie: Zbigniew Jantoń

Zobacz także:

» W Dolinie Górnego Sanu - ścieżka historyczno-przyrodnicza
» Tarnawa Niżna - Dźwiniacz Górny
» Cmentarz w Dźwiniaczu Górnym
» Muczne i Tarnawa Niżna

Literatura:

Bieszczady Słownik Historyczno-Krajoznawczy Gmina Lutowiska,
Przewodnik W. Krygowski "Bieszczady i Pogórze",
Mapa Bieszczady Wysokie - W. Krukar.
Informacje własne.