Muczne to niewielka wieś, można nawet powiedzieć osada leśna, leżąca w dolinie potoku Muczny, 10km na południowy-wschód od Stuposian i u północnych zboczy Bukowego Berda.

Muczne
foto: Piotr Szechyński

Jest to najmłodsza wieś w dolinie Górnego Sanu. W miejscu gdzie dwa potoki łączą się aby powstał potok Muczny założono potasznię, czyli zakład produkcji potażu. Było to na gruntach wsi Dźwiniacz Górny. Przysiółek o nazwie Muczne powstał w pierwszej połowie XIX wieku. Przed wojną liczył 8 domostw. Kolejka wąskotorowa, która była zbudowana na początku XX wieku przebiegała przez osadę łącząc Sokoliki ze Stuposianami i Ustrzykami Górnymi. Na grzbiecie Jeleniowatego niedaleko Mucznego istniała gajówka o nazwie Brenzberg. W roku 1944 UPA zamordowała w niej 74 Polaków, ukrywających się przed represjami. Banderowcy mordowali ich w tzw. cichej egezkucji, używając wideł, siekier, kos, itp. We wrześniu 2010 z inicjatywy Antoniego Derwicha ustawiono obelisk z drewnianym krzyżem w miejscu tej tragedii.

Po zakończeniu II wojny światowej w Mucznem nie zachowały się żadne ślady zabudowań. W ramach zasiedlania Bieszczadów oraz eksploatacji drewna z tych terenów w Mucznem na początku lat siedemdziesiątych powstała osada pracowników leśnych. Natomiast w 1975 roku tereny Górnego Sanu przejął Urząd Rady Ministrów organizując tam ośrodek łowiecki z hotelem i drewnianymi willami. Teren został ogrodzony, natomiast w ogrodzeniu zostawiono specjalne przepusty dla zwierzyny ale tylko na tereny ośrodka. Zwierzęta wabiono karmą pozostawioną przy ogrodzeniu. Wstęp na teren ośrodka był zabroniony dla osób postronnych. Od 1.X.1977 do 1.IV.1981.r. Muczne zmieniło nazwę na Kazimierzowo (od imienia pułkownika Doskoczyńskiego, szefa ośrodka oraz ośrodka w Arłamowie) w 1981 roku znów powróciła nazwa Muczne, a obiekty przekazano leśnictwu.

Muczne z Bukowego Berda
foto: Piotr Szechyński

Muczne oddalone jest od głównej drogi Ustrzyki Górne - Lutowiska o 10km i dojechać można tu w zasadzie tylko samochodem (lub autostopem). Najbliższy przystanek PKS znajduje się w oddalonych o 10km Stuposianach.

Na kilkanaście zabudowań składających się na całe Muczne, większość obecnie zajmuje się wynajmem domków, lub pokoi. W okolicy powstają nowe ośrodki (min. przy skręcie na Muczne w Stuposianach, oraz w samym Mucznem). Pierwsze zabudowania po lewej stronie wchodząc od Stuposian to dawna leśniczówka zwana "Wilczą Jamą", a dokładniej Leśnictwo Łowieckie Muczne. Przy leśniczówce jest także kilka domków do wynajęcia, pare niewielkich stawów z pstrągiem (do spałaszowania na miejscu) oraz plac zabaw dla dzieci i parę innych atrakcji. W roku 2010 Wilcza Jama została przeniesiona do Smolnika, część obiektów rozebrano i obecnie w Mucznem już nie funkcjonuje.

Nieopodal stoi najwiekszy budynek w Mucznem - hotel, który przyjmuje gości przez cały rok, obok hotelu pole namiotowe. Przed hotelem dość duży parking i sklep spożywczo-przemysłowy. Jest to jeden z dwóch sklepów w Mucznem, drugi znajduje się po skręcie na żółty szlak na Bukowe Berdo (50m). Dawno minęły czasy, kiedy sklepy czynne były tylko w tygodniu i krótko. Nawet tu sklep czynny jest codziennie do godź. 20:00 i jest całkiem dobrze zaopatrzony, obecnie pełni również funkcję punktu kasowego BdPN.

Pięknie tu, cisza, spokój, dookoła las i tylko z rzadka przejeżdzające samochody burzą nastrój jaki można tu wyczuć a zarówno w Mucznem, jak i w pobliskiej Tarnawie, czyli tzw. "bieszczadzkim worku", doznania wydają się być zupełnie różne od pozostałej części Bieszczadów Zachodnich. Miejsce wymarzone także dla ceniących spokój, a nie przepadających za górskimi wędrówkami, jest tu gdzie spacerować, zarówno drogą asfaltową w kierunku Stuposian lub Tarnawy, jak i jej licznymi "odnogami", aczkolwiek warto patrzeć na tablice informacyjne, bowiem nie wszędzie wolno wchodzić do lasu (ostoja zwierzyny). Przy końcu Mucznego ciekawy krzyż przydrożny, który został tu przeniesiony z Beniowej w 1989. Za Mucznem a jeszcze przed Tarnawą zachowały się przyczółki dawnego mostu kolejki wąskotorowej.

Stajnie w Tarnawie, teren po Igloopolu
foto: Piotr Szechyński

Tarnawa Niżna oddalona jest od Mucznego o 5km, wieś spotkał podobny los jak Muczne i wiele innch bieszczadzkich wsi. Z Mucznego można przejść piechotą (45-60 minut), lub poczekać na "okazję", zawsze coś tędy jedzie.
Kiedyś w Tarnawie Niżnej były duże (jak na tamte warunki) zakłady Igloopolu, po których zostały obecnie tylko budynki, które są stopniowo rozbierane i przerabiane, między innymi na stajnie dla koni huculskich.
Część budynków już służy jako stajnia, pierwotnie głównie dla koni prywatnych, obecnie znajduje się tu Stanica Konia Huculskiego BdPN. W okolicy Tarnawy wyznakowanych jest kilka szlaków konnych, na których wprawieni "koniarze" mogą pojeździć. Dla początkujących jest nauka w cenie 25 zł/ 45 minut, także na krytej ujeżdżalni a po wykazaniu się umiejętnościami uprawniającymi do wypuszczenia w teren, mogą dołączyć do bardziej zaawansowanych (konie zachowują się zupełnie inaczej w terenie, niż na ogrodzonym parkurze lub budynku, stąd obawy instruktorów są jak najbardziej uzasadnione). Cena to ok. 30zł za godzinę lub wycieczka całodniowa: 150 zł. Stanica oferuje również przejażdżki bryczką (4-5 osobową) w cenie od 100 do 300zł w zależności od trasy.

Jeden z koni
foto: Justyna Szechyńska

W Tarnawie znajduje się zaledwie kilka domów oraz hotelik, który oferuje noclegi, jest tu także pole namiotowe. Nieopodal hoteliku punkt kasowy BdPN, aby wejść na pobliskie szlaki należy uiścić opłatę. Zmotoryzowani, mogą obecnie dojechać do parkingu w Bukowcu, także po wniesieniu opłaty, która za samochód wynosi obecnie 3zł. (plus opłaty za osoby).

Za zabudowaniami po Igloopolu, na górce, mieścił się spory hotel. Obiekt był dłuższy czas opuszczony i zamknięty. W związku z tym odbył się przetarg na jego rozbiórkę i obecnie po budynku hotelu nie ma śladu. Dyrekcja BdPN planowała utworzyć w Tarnawie wzorcową wioskę Bieszczadzkiego Parku Narodowego, gdzie turyści mają znaleźć ciszę i spokój. Wszystko ma zostać przebudowane i zagospodarowane na potrzeby Parku, a ma się to stać w przeciągu najbliższych lat.

Z Tarnawy Niżnej wyznaczono ścieżkę dydaktyczną, oraz konną, prowadzącą przez torfowiska Dźwiniacz i Łokieć, do starego cmentarza w Dźwiniaczu. Odległość tam i z powrotem wynosi 7km, jednak niekoniecznie trzeba wracać do Tarnawy, można przejść dalej przez Młyniszcze i Czerenną i wyjść w Mucznem, jednak jest to odległość dość spora. » Więcej o Tarnawie Niżnej i Wyżnej.

Ciągle ktoś pamieta... Na zdjęciu stary cmentarz w Dźwiniaczu Górnym
foto: Justyna Szechyńska

Obecnie Muczne i Tarnawa Niżna to jedyne zamieszkane wsie na terenie "bieszczadzkiego worka", a kiedyś (przed II wojną światową) było ich znacznie więcej, bo jeszcze osiem, oprócz w/w, a dokładnie były to: Sianki, Beniowa, Sokoliki Górskie, Bukowiec, Tarnawa Wyżna, Dydiowa, Łokieć oraz Dźwiniacz Górny. Zamieszkiwała je ludność głównie bojkowska. Po wielu z nich pozostały ślady jedynie w postaci ruin cerkwii i cmentarzy. Na terenie znajdującej się za Kiczerą Dydiowską (799m n.p.m) dawnej Dydiowej, znajduje się bacówka, która obecnie jest własnością prywatną. Na północnych stokach Kiczery Dydiowskiej, znajduje się jedna z dłuższych i głębszych bieszczadzkich jaskiń (26m długości i 15m głębokości), zwana Dydiowską Jamą.

Piotr Szechyński
Zbigniew Jantoń

Zobacz także:

» W Dolinie Górnego Sanu - ścieżka historyczno-przyrodnicza
» Tarnawa Niżna - Dźwiniacz Górny; ścieżka
» Cmentarz w Dźwiniaczu Górnym
» Dziewiętnastka - punkt widokowy
» Noclegi w Mucznem