Znajdujący się na gruntach Nadleśnictwa Lutowiska zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Młyn w Hulskiem" założony został celem ochrony pozostałości dawnego młyna oraz jego otoczenia. Ulokowany jest przy ujściu potoku Hulski do Sanu, w dolnej - północnej - części dawnej wsi Hulskie.

Tablica na terenie dawnego młyna.
foto: J. Szechyńska

Do niedawna dojście do pozostałości młyna było bezproblemowe a odbywało się znakowaną ścieżką poprowadzoną fragmentami dawnej wiejskiej drogi, która rozpoczynała się przy ruinach cerkwi i stanowiła "odnogę" dla ścieżki oznakowanej kolorem czerwonym "Przysłup Caryński - Krywe nad Sanem" biegnącej stokówką w górnej części wsi obok ruin cerkwi i cmentarza. Obecnie w większości jest to teren prywatny, znaki ścieżki do młyna zostały usunięte (wciąż jednak widoczne, zwłaszcza na drzewach) a gospodarz terenu nie życzy sobie, aby turyści tędy przechodzili. Własność prywatna to własność prywatna - należy to uszanować.

Alternatywą jest dojście drogą gruntową z Sękowca wzdłuż Sanu. Trasa niezbyt długa, ciekawa przyrodniczo, prowadzi zakolem rzeki. Otwiera się kilka ciekawych widoków na przełom Sanu, wyraźnych zwłaszcza wczesną wiosną lub jesienią. Z mostu na Sanie w Sękowcu należy iść w kierunku Zatwarnicy. Po ok. 50m skręt w drogę w prawo (tabliczka: Sklep pod Lipą). Po kolejnych 150m most na potoku Głęboki, który z prawej strony wpada do Sanu. Za mostem droga rozwidla się. W lewo prowadzi do zabudowań przysiółka Sękowiec (obecnie włączony administracyjnie do Zatwarnicy). Należy zatem skręcić w prawo - teraz łagodnie wzdłuż Sanu minąć ogrodzone pastwisko i dalej kontynuować marsz przez las na skraju koryta rzeki.

San przy ujściu Hulskiego.
foto: P. Szechyński

Po chwili droga nieco się podniesie, pozwalając spojrzeć na San nieco z góry oraz łąki z niedawno założonymi uprawami leśnymi na przeciwległym brzegu - latem jest to mocno utrudnione ze względu na bujną roślinność. Po pewnym czasie droga odbije wyraźnie w lewo odchodząc od Sanu - znak że należy się bacznie rozglądać. Po kilkudziesięciu metrach będzie niezbyt wyraźna ścieżka w prawo - prowadzi do celu wzdłuż potoku Hulski, który pojawi się z tej samej strony. Osoby mniej zorientowane w tym terenie powinny posłużyć się mapą lub po osiągnięciu potoku Hulski (w tym miejscu widoczny w głębokim jarze) ruszyć w przeciwną stronę zgodnie z jego biegiem - ścieżka po chwili "sama" się znajdzie, powinno być również widać usunięte stare znaki ścieżki.

Młyn w Hulskiem.

Pozostałości młyna osiągamy po zejściu wąską ścieżką do ujścia Hulskiego do Sanu. Ten fragment trasy jest jednym z najciekawszych, głębokość parowu w którym wije się potok oraz wysokie i strome brzegi skarpy, której krawędzią prowadzi ścieżka robią wrażenie - jak na bieszczadzkie warunki. Dodatkowo po przeciwnej stronie, również w dole płynie San. Teren zwęża się na kształt trójkąta i obniża. W miejscu gdzie spotkają się jego ramiona znajduje się zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Młyn w Hulskiem". Oznakowany jest tablicą z treścią j/w.

Na pozostałości młyna składają się (wg stanu na 10/2006):

• dość wysoka podmurówka z jedną wyraźną ścianą zakończoną okienkiem przy ziemi. Pozostałe ścianki podmurówki mocno zniszczone i fragmentaryczne. Podmurówka ta stanowiła podporę pod młyńskie koło wodne. Latem trudna do zlokalizowania, często bywa pomijana ze względu na to, że niemal w całości pokrywają ją chaszcze.
• "młynówka" - kanał naprowadzający wodę z potoku na koło młyńskie. Był częściowo wykuty w skale, miał ok. 60m długości (wg planu katastralnego). Zachowały się wyraźnie widoczne fragmenty, zwłaszcza przy samym młynie.
• tama spiętrzająca wodę na potoku Hulski celem skierowania jej przez młynówkę na koło wodne. Bardzo niewyraźne pozostałości, ok. 50m od ujścia potoku do Sanu.

Pozostałości młyna.
foto: P. Szechyński

Młyn u ujścia Hulskiego do Sanu był drewniany, wymiary budynku: 9,2 x 8,6m, powstał przed rokiem 1852 i wchodził w skład majątku dworskiego Leszczyńskich. W roku 1868 majątek nabyli Franciszek i Joanna Malcherowie, którzy dokonali sporej reorganizacji. Rozebrany został dwór i budynki gospodarcze a w ich miejsce wzniesiono nowe. W górnej części wsi utworzono folwark Rzeki, natomiast nad Sanem folwark Obłoń. Młyn u ujścia Hulskiego do Sanu zlikwidowano ok. roku 1880 (w 1880 już nie istniał), ponieważ na terenie folwarku Rzeki, 100m poniżej cerkwi przekopano młynówkę długości ok. 320m i wybudowano nowy młyn oraz tartak wodny (450m poniżej cerkwi).

Będąc w pobliżu, na pewno warto okolice starego młyna odwiedzić. Nie tylko ze względu na, bądź co bądź, nikłe fragmenty budowli, które mogą być również rozczarowaniem, ale także ze względu na otoczenie - przyrodę oraz bardzo malowniczy w tym miejscu przełom Sanu a zwłaszcza progi skalne, które są tu wyjątkowo okazałe i liczne.

Piotr Szechyński

Literatura:
Bieszczady, Słownik Historyczno-Krajoznawczy, cz.1, Gmina Lutowiska. UG - Warszawa 1995,
Słownik Geograficzny Królewstwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880.

Na zdjęciach: pozostałości młyna oraz San w Hulskiem.
Foto: J.P. Szechyńscy.