Akcentując przeróżne stare i współczesne pamiątki rozrzucone po całych Bieszczadach, wśród dawnych wsi, cmentarzy czy pamiątkowych obelisków, należy wymienić również obelisk, który pojawił się w roku 2006 w okolicy Chryszczatej.

Obelisk UPA.
foto: P. Szechyński

Obelisk oraz symboliczny cmentarz, na który składają się: jeden duży krzyż oraz siedem mniejszych - prawdopodobnie każdy dla jednego z poległych banderowców, dotyczy wydarzeń roku 1947, kiedy to oddział Wojska Polskiego zlokalizował i zniszczył podziemny szpital UPA. Do dziś krążą legendy na temat jego wielkości i świetności a lokalizacja jest kwestią sporów. Umieszcza się go m.in. w okolicy Woli Michowej (Krąglica), Smolnika (Maguryczne) a także nad Kołonicami. Nie wiadomo również do końca ile było tego typu szpitali - obelisk nie ujawnia, którego konkretnie podziemnego szpitala dotyczy, ani też czy ustawiono go w konkretnym miejscu. Wiadomo natomiast, iż data na obelisku jest zbieżna ze zniszczeniem szpitala kurenia "Rena": 23 styczeń 1947. Wówczas szpital wraz z załogą wyleciał w powietrze na skutek - prawdopodobnie przypadkowego - trafienia pociskiem sygnalizacyjnym w skład paliwa i amunicji.

Napisy na obelisku w języku ukraińskim oraz polskim o treści:
Cześć pamięci żołnierzom UPA, poległym 23.01.1947 w walce z żołnierzami WP
w obronie podziemnego szpitala.
Cześć ich pamięci. Towarzysze broni. Chryszczata 2006.

Obelisku należy szukać na południowy-zachód od szczytu Chryszczatej w pobliżu miejsca zwanego Strzelnicą, pomiędzy Suchym Czartiżem a Soloną Wodą. Przed wojną mniej więcej w tym miejscu stało schronisko.

Końcem roku 2008, wicewojewoda podkarpacki Małgorzata Chomycz, zwróciła się do samorządu Gminy Komańcza z prośbą o likwidację wspomnianego wyżej obelisku.

Inwentaryzacji nielegalnych upamiętnień, jakim również jest w/w obelisk, dokonano po zawirowaniach wokół obelisku w Przemyślu z którego usunięto kontrowersyjny element o czym szeroko rozpisywała się prasa. Wówczas to o obelisku pod Chryszczatą zrobiło się głośno, mimo że od dawna zarówno fakt jego postawienia jak i lokalizacja były znane - część środowisk i instytucji woli jednak twierdzić, iż nic o tym nie wiedziała. Pozwolenia na jego postawienie nie wydał powiatowy bądź wojewódzki nadzór budowlany, o pomniku nie wiedziała również nic Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa co oznacza że jest to obiekt postawiony nielegalnie. Ustawienie pomnika nie było również konsultowane ze Związkiem Ukraińców w Polsce, o czym zapewnia jego prezes Piotr Tyma.

Obecnie brak jest chętnych do podjęcia ostatecznej decyzji kto ma ów obelisk usunać i uprawiana jest tzw. spychologia. Należy również pamiętać, że oprócz samego obelisku znajduje się tam siedem krzyży, rysuje się zatem również możliwość zburzenia obelisku a pozostawienia samych krzyży. Na rozbiórkę zostanie prawdopodobnie rozpisany przetarg.

Aktualizacja, 04.2009: obelisk został zniszczony, powyrywano również krzyże. Brak zdecydowanych działań ze strony Gminy Komańcza, Nadleśnictwa Komańcza, Nadzoru Budowlanego oraz innych instytucji została wyręczona przez osoby trzecie - sprawcy nieznani.

Obecnie (2010/2011) trwa intensywne dochodzenie w sprawie zniszczenia obelisku postawionego niezgodnie z prawem przez towarzyszy broni dla "żołnierzy" UPA.

* - powyższy opis nie stanowi opisu atrakcji turystycznej, toteż nie podano dokładnej lokalizacji. Serwis twojebieszczady.pl ma charakter turystyczno-historyczny i jego zadaniem jest również dokumentowanie rzeczywistości - a powyższy fakt miał i nadal ma miejsce. Udawanie że niczego się nie widzi (uprawiane skutecznie przez blisko 2 lata przez instytucje, które problem ów powinny rozwiązać), prowadzi na ogół właśnie do takich jak wyżej rozwiązań.

Kwiecień 2008 (fot. P. Szechyński)

(fot. P. Szechyński)

(fot. P. Szechyński)

(fot. P. Szechyński)

Zniszczony obelisk szowinistycznych ukraińskich nacjonalistów, maj 2009 (fot. P. Szechyński)

Zniszczony obelisk, maj 2009 (fot. P. Szechyński)

Zniszczony obelisk, maj 2009 (fot. P. Szechyński)

Zniszczony obelisk, maj 2009 (fot. P. Szechyński)