Kirkut czyli cmentarz żydowski w Lutowiskach jest jedną z dwóch zachowanych tu pamiątek po społeczności żydowskiej, która przed II wojną światową stanowiła większość mieszkańców wsi (Lutowiska utraciły prawa miejskie w roku 1919).

Jedna z macew. Jelenie oznaczają nagrobek męski.
foto: P. Szechyński

Drugą z nich jest miejsce (nieopodal kościoła) z pamiątkową tablicą, gdzie 22 czerwca 1942 roku dwóch gestapowców z Ustrzyk Dolnych: Johann Backer oraz Arnold Doppke rozstrzelali ok. 650 Żydów - z pomocą ukraińskiej policji. Spalono również wszystkie zabudowania wraz z synagogą.

Kirkut znajduje się 300-400m od głównej szosy. Dojście jest oznakowane - wjeżdżając do Lutowisk od strony Smolnika, tuż przed szkołą (po prawej) odchodzi dróżka z płyt betonowych w prawo (tabliczka) prowadząca do cmentarza. Poruszamy się najpierw ok.200 metrów prosto, mijamy niewielki stawek, potem skręt w lewo i lekko pod górę dochodzimy do kirkutu. Jest zresztą widoczny z daleka.

Coraz mniej czytelne inskrypcje.
foto: P. Szechyński

Znajduje się tu znacznie ponad 500 macew, najstarsza datowana jest na rok 1796, sam kirkut powstał również po połowie XVIII wieku. Macewa jest żydowską odmianą steli, czyli płyty nagrobnej z inskrypcjami i płaskorzeźbą. Ustawiona pionowo, w dolnej części prostokątna, zakończona najczęściej łukiem lub linią prostą. Płaskorzeźby zawierają istotne symbole pozwalające często zorientować się, jakie cechy posiadał zmarły (-a). Zgodnie z tradycją cmentarze żydowskie budowane były poza obszarem miasta.

Kirkut w Lutowiskach jest zniszczony upływem czasu, ale też bardzo zaniedbany. Macewy stają się coraz mniej czytelne ze względu na niszczejący wpływ warunków atmosferycznych na materiał z którego zostały wykonane. Większość nagrobków jest poprzekrzywiana lub przewrócona.

Na pewno przydałaby się jakaś tablica informacyjna z podstawową historią cmentarza, kilkoma istotnymi datami, itp - czyli krótko mówiąc jakakolwiek informacja dla turysty, bo to głównie turyści odwiedzają to miejsce. Należy również dodać, że teren cmentarza jest dobrym punktem widokowym na Lutowiska oraz najbliższą okolicę w tej części miejscowości.

Przejeżdżając przez miejscowość lub będąc tu dłużej, warto odwiedzić ten drugi co do wielkości kirkut w Bieszczadach.

Na zdjęciach od lewej: kirkut w Lutowiskach.

Zobacz także:
» Lutowiska - rys historyczny

tekst oraz zdjęcia: Piotr Szechyński