» Cerkwie drewniane | Cerkiew w Polanie

Cerkiew w Polanie, położona jest nieopodal trasy obwodnicy bieszczadzkiej w pobliżu miejsca gdzie znajduje się nowobudowany kościół rzymskokatolicki. Obiekt widoczny jest z drogi, dojście oznakowane - cerkiew znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej.

Dwudzielna cerkiew w Polanie.
foto: P. Szechyński

Obiekt datowany jest umownie na rok 1790, co oznaczałoby że jest to najstarsza zachowana cerkiew w Bieszczadach. Prawdopodobnie jest ona jednak jeszcze starsza. Miejscowa tradycja głosi, iż wzniesiona została na przełomie XVI i XVII wieku jako kaplica dworska właścicieli ziem, którymi byli wówczas Urbańscy. W roku 1770 powstał nieistniejący obecnie kościół rzymskokatolicki w Polanie (parafię rzymskokatolicką założył w roku 1447 Franciszek Urbański, łowczy podolski oraz jego krewny - podczaszy miednicki - również Franciszek Urbański. Urbańscy mieli wówczas przekazać ową kaplicę Rusinom w ramach podziękowania za pomoc w pracach przy budowie kościoła - zatem data 1790 mogłaby oznaczać rekonsekrację (powtórne poświęcenie) świątyni.

Krótką wzmiankę o cerkwi można znaleźć w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego z 1880 roku (pisowania oryginalna):

Cerkiew w Polanie, obecne wyposażenie kościelne.
foto: P. Szechyński

"Parafia greckokatolicka ma drewnianą cerkiew (dyec. przemyska, dek. zatwarnicki) i obejmuje Rosolin, Serednie Małe i Wydrne z 832 dusz. Uposażenie proboszcza gr.kat. składa się z 80 mr. roli i 30 mr. łąk, prócz tego pobiera 213zł. dodatku do kongruy" (kongruy to uposażenie proboszcza, mr: mórg - przyp. P.S.)

Cerkiew w Polanie jest budowlą drewnianą, orientowaną, o konstrukcji zrębowej. Orientowanie cerkwi polega na skierowaniu prezbiterium (jako miejsca najświętszego) w kierunku wschodnim. Zdecydowana większość bieszczadzkich cerkwi jest orientowana, gdyż zwyczaj ten był ściśle przestrzegany do XIXw. Budynek jest oszalowany pionowymi deskami. Zakrystia od strony północnej.

Serafin - anioł o trzech parach skrzydeł na sklepieniu świątyni w Polanie.
foto: P. Szechyński

Prezbiterium zamknięte trójbocznie, nawa szersza. Obiekt nie posiada babińca - jest to cerkiew dwudzielna. Dwuspadowy dach zakończony jest trzema wieżyczkami z latarniami, kryty blachą. Podczas remontu w roku 1922 nawa została wydłużona. Po roku 1951 cerkiew używana była jako magazyn. W 1970 przekazana została parafii rzymskokatolickiej i od tego czasu funkcjonuje jako kościół.

Nie zachowały się praktycznie żadne elementy dawnego wyposażenia. W 1937 roku podczas kolejnego remontu otynkowano wnętrze. Została również wykonana polichromia ornamentalno-figuralna autorstwa R. Konowalca. Polichromia na sklepieniu wyobraża Trójcę Świętą, znajdują się tu również anioły o trzech parach skrzydeł. Są to Serafiny - anioły zajmujące najwyższe miejsce w hierachii anielskiej, są aniołami miłości, światła i ognia.

Kilka ikon z cerkwi w Polanie znajduje się w muzeach. W MBL w Sanoku zobaczyć można ikonę św. Mikołaja z przełomu XVII/XVIIIw. W Muzeum Narodowym w Krakowie: Sąd Ostateczny z XV wieku oraz śś. Jana i Pawła z początku XVIIw. Na przycerkiewnym cmentarzu zachowało się kilka grobów.

W latach 1890 - 1938 liczba wiernych przedstawiała się następująco:

Wierni:

• 1890r. - 505
• 1918r. - 532
• 1938r. - 762

Parochami byli wówczas:

• 1890r. - ks. Mychaył Turjańskij
• 1918r. - ks. Petro Łuckyj
• 1938r. - p.o. parocha ks. Wołodymyr Wesełyj

Na zdjęciach od lewej: (1) dwudzielna cerkiew w Polanie,
(2) wieżyczki z latarniami i krzyżami,
(3) obecne wnętrze - ołtarz,
(4) obecne wnętrze - chorągwie procesyjne,
(5) fragment polichromii.

Zwiedzając cerkiew w Polanie warto również odwiedzić znajdujące się niedaleko pozostałości po dawnym kościele z 1770 roku, na swój sposób związane z powstaniem powyższej cerkwi. Pozostałości to w zasadzie wyolbrzymienie, zachowała się jednak dzwonnica parawanowa (bez dzwonów), kilka pomnikowych drzew, resztki fundamentów oraz kilka nagrobków.

Miejsce po kościele - zachowana dzwonnica.
foto: P. Szechyński

Kościół ten powstał w roku 1770 za sprawą Urbańskich, przy pomocy (w pracach) miejscowych Rusinów. Był to obiekt drewniany. Jak podaje dawny słownik geograficzny z 1880r., parafia w Polanie należała wówczas do diecezji przemyskiej, dekanatu liskiego (leskiego) i obejmowała 29 miejscowości zamieszkałych częściowo przez ludność polską: Lutowiska, Berechy Górne, Chmiel, Chrewt, Czarną, Dydiową, Hulskie z Krywem, Krywkę, Nasiczne i Caryńskie, Olchowiec z Leobratem, Paniszczów, Procisne, Rosochate, Ruskie, Rosolin, Sokołową Wolę, Serednie Małe, Sokole, Skorodne, Smolnik, Stuposiany z Bereżkami, Ustrzyki Górne, Wołosate, Wydrne, Żołobek, Żurawin, Zatwarnicę i Sikawiec (Sękowiec).

Po roku 1951 opuszczony kościół był już zdewastowany. Został rozebrany przez pracowników miejscowego PGR. W/w pozostałości kościoła znajdują się tuż przy drodze głównej, po lewej stronie - kilkaset metrów od cerkwi w kierunku Czarnej. Obok znajduje się tablica z wierszem poświęconym kościołowi, autorstwa miejscowego poety.

Na zdjęciach od lewej: (1) tabliczka z wierszem,
(2) dzwonnica parawanowa,
(3) jeden z zachowanych nagrobków,
(4) pozostałości kościoła.

opracowanie, zdjęcia: Piotr Szechyński

Literatura:

Cerkwie w Bieszczadach, Stanisław Kryciński; Warszawa 1991,
Słownik Geograficzny Królewstwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880,
Cerkwie drewniane Karpat (Polska i Słowacja), Magdalena i Artur Michniewscy, Marta Duda; wyd. Rewasz, Pruszków 2003,
Informacje własne.