Podziałów Bieszczadów jest bardzo wiele, być może tak wiele jak wielu jest miłośników tego regionu. Stąd też, często dochodzi do dyskusji gdzie tak naprawdę zaczynają się Bieszczady a gdzie się kończą. Nie podejmuję się rozstrzygnięcia tego sporu, tym bardziej, że również mam te "swoje" Bieszczady ulokowane w określonych granicach, niekoniecznie zgodnych z opinią geografów.

Ścisły podział geograficzny jest ogólnie znany oraz rozpowszechniony w związku z tym nie będziemy go tu szerzej przytaczać. Wiedzieć wypada że Bieszczady dzielimy na Zachodnie - po stronie polskiej i słowackiej oraz znacznie większe obszarowo Wschodnie - po stronie ukraińskiej. Bieszczady Wschodnie i Zachodnie oddziela położona na terytorium Ukrainy przełęcz Użocka - zatem część B. Zachodnich minimalnie zahacza o Ukrainę. Do Bieszczadów Zachodnich zaliczamy również położone po stronie słowackiej Bukovske Vrchy (Góry Bukowskie).

Bieszczady Zachodnie.
foto: P. Szechyński

Wspomnieć trzeba, iż najbardziej chyba rozpowszechniony jest podział wg prof. Kondrackiego lokujący Bieszczady Zachodnie pomiędzy pasmem Wysokiego Działu na południu a Sanem od północy - w dużym uproszczeniu, przy czym część geografów do Bieszczadów zalicza jeszcze pasmo Otrytu a część już do Gór Sanocko-Turczańskich.

Wg podziałów geograficznych w Bieszczadach (co nie dla wszystkich jest oczywiste) nie leżą takie miejscowości jak Lesko, Polańczyk, Solina, Chrewt, Polana, Czarna czy Lutowiska, które są położone w Górach Sanocko-Turczańskich a także m.in. Rzepedź, Komańcza czy Radoszyce, które znajdują się w Beskidzie Niskim.

Podział turystyczny

O wiele bardziej rozpowszechnione i stosowane w praktyce, są tzw. granice turystyczne. Tworząc ten serwis, posługujemy się wyłącznie granicami turystycznymi, to jest takimi, które naszym zdaniem są najbardziej przydatne turyście odwiedzającemu ten region. Trudno oczekiwać, że ktoś będąc np. w Dwerniku i chcąc spędzić wakacje w Bieszczadach, nie podjedzie sobie do Soliny czy Polańczyka bo to już nie Bieszczady.

Granice turystyczne przyjęte w ten sposób lokują się następująco: granica państwa ze Słowacją i Ukrainą od południa, linia kolejowa Zagórz - Łupków od zachodu i południa, pasmo Żukowa od północy oraz granica z Ukrainą na wschodzie.

Stosując podział turystyczny - w materiałach zawartych w serwisie - w Bieszczadach umieszczono m.in. Solinę, Bóbrkę, Zwierzyń, Uherce, Czarną i inne. Mamy nadzieję, iż zostało wyjaśnione dlaczego tak się stało, zatem nie należy tego rozpatrywać w kategoriach błędu, a celowego działania, mającego na celu ułatwienie poznania całego regionu pod kątem ciekawych miejsc i zabytków.

Bieszczady Zachodnie oraz GS-T.
foto: P. Szechyński

Z Bieszczad czy Bieszczadów - "odwieczny" problem

Zagadnienie jak właściwie powinno się poprawnie mówić: z Bieszczad czy Bieszczadów, jest dość powszechne. Obie formy mają wielu zwolenników i przeciwników. Poprawność formy jest dość prosta i oczywista, zatem nie będziemy tu zagłębiać się w szczegóły - jest ich w internecie całe mnóstwo. To, jak powinno się mówić / pisać wynika bezpośrednio z pochodzenia i historii tego słowa oraz jego pierwotnego znaczenia. Nie sposób zauważyć, że część językoznawców, którzy dopuszczają obie formy i wprowadzili je m.in. do słowników (wg słownika poprawne są obie) prawdopodobnie nie zadało sobie trudu zbadania historii słowa, tego w jakiej formie było używane dawniej i skąd pochodzi. Trud taki zadał sobie m.in. doc. dr hab. Adam Fastnacht, wieloletni pracownik najstarszego polskiego wydawnictwa - Ossolineum we Wrocławiu oraz autor wielu prac o regionie - jego ciekawe i klarowne wyjaśnienie problemu również jest dostępne online. Forma "z Bieszczad" została rozpowszechniona głównie w II połowie XXw., m.in. przez dziennikarzy, którzy nie musieli znać (i często nie znali) prawidłowej odmiany, ale także np. przez piszącego przewodniki M. Orłowicza. To co było często powtarzane - przyjęło się w zasadzie bez głębszego zastanowienia. Jednak gdyby spora część społeczeństwa zaczęła nagle mówić "poszłem", to czy należałoby to uznać również jako formę poprawną?

Zatem wydaje się, że poprawna jest wyłącznie forma "z Bieszczadów". Pamiętajmy, że Bieszczady są częścią Beskidów i słowo to odmienia się tak samo, zwłaszcza że dawniej były to słowa tożsame - oznaczające to samo. Jeżeli natomiast upieramy się przy formie "z Bieszczad", "lasy Bieszczad", "wsie Bieszczad" to bądźmy konsekwentni i mówmy: "wróciłem z Beskid", "dzikie lasy Beskid", itd. Wymowa mieszana, tj. taka, którą najczęściej można usłyszeć z ust zwolenników formy Bieszczad (w dopełniaczu), którzy mówią "z Bieszczad" i jednocześnie "z Beskidów" brzmi dość zabawnie.

Powszechnym błędem językowym jest również używanie określenia "grekokatolicki" w odniesieniu do obrządku oraz cerkwi. Wierni obrządku greckiego (unici) to grekokatolicy. Natomiast cerkiew jest greckokatolicka, msza (liturgia) greckokatolicka, cmentarz greckokatolicki, itd. Wyraz ten piszemy łącznie, bez myślnika rozdzielającego wyrazy (np. greko-katolik, grecko-katolicki - jest pisownią błędną).

Warto również zwaracać uwagę na poprawną odmianę nazw bieszczadzkich miejscowości. Stosowane formy np. Krywym, Rajskim, Tworylnym, itp. nie są poprawne. Winno być: Krywem, Rajskiem, Tworylnem, Hulskiem, itp.

Piotr Szechyński

Zachód słońca nad połoninami widziany z grzbietu Bukowego Berda
foto: P. Szechyński