Cisna jest miejscowością gminną, położoną w dolinie rzeki Solinki. Można tu dojechać z trzech kierunków: od Komańczy przez Osławicę, Wolę Michową i Żubracze, od Ustrzyk Górnych, przez Brzegi Górne i Wetlinę, oraz z Leska, przez Hoczew, Baligród i Jabłonki.

Cisna, jeden z ośrodków wypoczynkowych.
foto: Piotr Szechyński

Miejscowość została założona, według różnych źródeł w roku 1522, lub 1552, przez rodzinę Balów. W połowie XVIIIw stała się własnością rodziny Fredrów. Na początku XIXw powstała w Cisnej huta żelaza, którą wybudował ojciec Aleksandra Fredry - Jacek Fredro. Huta produkowała niewiele, przetapiano około 700 q surowca. Rudę żelaza wydobywano w Kalnicy, Zahoczewiu i w Nowosiółkach, po czym dowożono do Cisnej. Podobne huty istniały wtedy jeszcze w Rabem i w Duszatynie.

Do czasów obecnych z ciśniańskiej huty nie zachowało się nic, podobnie jak z tartaku, młyna i dworu. Wieś leżała na starym szlaku handlowym, wiodącym na drugą stronę Karpat, zwanym szlakiem (traktem) baligrodzkim.

Grób A. Kwiecińskiego i jego wnuczek. Najstarszy datowany nagrobek w Bieszczadach - 1842r.
foto: Piotr Szechyński

Z ciekawszych obiektów architektonicznych znajduje się w Cisnej murowany kościół św. Stanisława Biskupa, który został wybudowany w roku 1914. Na cmentarzu przycerkiewnym (cerkiew rozebrano w 1956r - stała przy drodze do Majdanu) zachował się najstarszy datowany w Bieszczadach nagrobek - zarządcy huty Antoniego Kwiecińskiego i jego wnuczek, z 1842 roku. Grób otacza fragment ogrodzenia pochodzący z miejscowej huty, podobnie jak krzyż na nagrobku. W dobrym stanie zachowała się płyta z inskrypcjami Róży Augusty Kwiecińskiej. Sam grób, otoczony starodrzewiem jest już mocno podniszczony, podobnie jak kilka innych zachowanych dawnych nagrobków. W nowszej części cmentarza znajdują się m.in. groby dwóch tzw. "zakapiorów": Janusza Zubowa i Zdzisława Radosa.

Siekierezada.
foto: Piotr Szechyński

Na wzgórzu w "centrum" Cisnej wybudowano pomnik ku czci poległych w walkach z UPA żołnierzy i milicjantów. Pomnik powstał w latach osiemdziesiątych, wcześniej były tu tylko zachowane w większym stopniu niż obecnie, pozostałości po posterunku milicji. W Cisnej znajduje się także obelisk upamiętniający katastrofę śmigłowca, który rozbił się zimą 1991 roku - zginęło wtedy 10 osób - przy czerwonym szlaku na Jasło.

Obecnie Cisna jest ważnym miejscem dla ruchu turystycznego, w sezonie jest oblegana przez miłośników Bieszczadów, którzy bądź to zatrzymują się tutaj na dłużej, bądź to wyruszają stąd dalej w kierunku połonin, Wetliny i Ustrzyk Górnych a także w inne malownicze rejony Bieszczadów. W wyniku wzmożonego w sezonie ruchu, powstało w Cisnej wiele obiektów gastronomicznych, sklepów z pamiątkami i miejsc noclegowych.

Bar Troll
foto: Piotr Szechyński

Kiedyś była tu w zasadzie jedna restauracja, która stoi zresztą do dziś (obecna nazwa: U Harnasia; do niedawna: Zacisze) i pomału przystosowuje się do obecnych warunków (kiedyś typowy obiekt GS). Można tu całkiem smacznie i tanio zjeść w przyzwoitych warunkach, czego nie można było powiedzieć jeszcze kilkanaście lat temu, aczkolwiek klimatu, który był w Zaciszu już nie ma - obecnie to typowa, jakich wiele restauracja. Uznaniem cieszy się również popularny bar Troll oraz Siekierezada - obiekt tak samo "kultowy", jak przereklamowany, który oprócz swoistego klimatu (cokolwiek to znaczy) oferuje bywalcom olbrzymi wybór piwa oraz pyszne wina.

Nieopodal Siekierezady galeria Czarny Kot oraz nowy Pavulon Ryszarda Szocińskiego, lokalnego poety i pisarza, który został otwarty 28.07.2006 pod oficjalną nazwą "Pavulon Atamania Bieszczadzka". Stary Pavulon - jak nazywał go sam Szociński - został rozebrany. Więcej o R. Szocińskim: » Wiatrem z połonin. Obok tzw. Kapliczka Pamięci - zwana również kapliczką zakapiorów lub kapliczką meneli. Więcej: » Odsłonięcie Kapliczki Pamięci w Cisnej.

Cisna latem.
foto: Piotr Szechyński

Jeśli chodzi o noclegi, to także nie ma z tym w zasadzie w Cisnej problemu, jest tu schronisko, hotelik, ośrodki wypoczynkowe oraz sporo kwater prywatnych i gospodarstw agroturystycznych. Adresy znajdują się tutaj: » Cisna noclegi.

Przy skrzyżowaniu dróg (Komańcza - Baligród - Dołżyca) znajduje się wspomniany wcześniej pomnik. Wystarczy podejść kilkadziesiąt metrów pod górkę - tam też niewielki taras widokowy. Obok parking, płatny 2zł/godzina. Przy parkingu również sporo obiektów gastronomicznych - jest gdzie i co zjeść. W miejscu gdzie obecnie stoi kiosk (ten przy skrzyżowaniu), stał kiedyś banderowski ckm ostrzeliwujący posterunek na wzgórzu "Betlejemka".

Od kilku lat odbywa się w Cisnej i pobliskiej Dołżycy festiwal Bieszczadzkie Anioły, który zawędrował tu z Górnej Wetlinki, skąd pozbył się go Bieszczadzki Park Narodowy. Dołżyca - gdzie tuż przy szosie odbywa się koncert główny festiwalu, również nie jest najszczęśliwszym dla tej imprezy miejscem. Wąska droga, brak chodników, ogromne korki i problemy z przejazdem w dniach odbywania się imprezy, na które skazani są wszyscy tędy przejeżdżający a niekoniecznie zainteresowani festiwalem.

Urząd Gminy w Cisnej, tu również znajduje się 24h bankomat.
foto: Piotr Szechyński

Cisna nadaje się doskonale także do wypoczynku mniej aktywnego, jest kilka miejsc gdzie można posiedzieć nad Solinką (za wspomnianą restauracją oraz w dole, na zakręcie przy samym wjeździe do Cisnej od strony Majdanu), sporo tras na dłuższe i krótsze spacery, a także wycieczki samochodowe w okolice tej miejscowości, np. do Terki, Buku, Łopienki, rezerwatu Sine Wiry, Wetliny, Baligrodu, czy rejonu Przełęczy Żebrak a także do Roztok Górnych. Kilka lat temu w Cisnej otwarto niewielką, stałą wystawę prezentującą bogactwo bieszczadzkiej fauny pod nazwą "Dziupla".

Majdan, nieistniejący dziś (a szkoda) skansen bieszczadzkiej wąskotorówki.
foto: Piotr Szechyński (1995).

Od 1 lipca 2007 roku działa w Cisnej nowa rejonowa stacja ratownictwa Grupy Bieszczadzkiej GOPR. Mieści się w dawnym budynku Nadleśnictwa Cisna, który został przekazany przez Lasy Państwowe na rzecz goprowców. Powrócono w ten sposób do stanu sprzed 20 lat, kiedy to w Cisnej (w ówczesnym motelu) również działał stały punkt GOPR.

W sezonie narciarskim czynny jest wyciąg, który jest położony na stokach Hona (Honia). Cisna kojarzona jest także (a może przede wszystkim) z bieszczadzką kolejką wąskotorową.

W Majdanie znajduje się stacja początkowa z której kolejka kursuje docelowo obecnie do trzech miejscowości, tj. do Woli Michowej, Balnicy i Przysłupu. Aktualny rozkład jazdy znajduje się w dziale: Rozkład jazdy kolejki. Na terenie stacji Majdan znajduje się parking oraz bar. Kiedyś tuż obok przejazdu kolejowego pomiędzy Majdanem, a Cisną znajdował się skansen kolejki. Niewielki teren ogrodzony płotem na którym było wystawionych kilka rodzajów parowozów i wagonów z różnych okresów działania kolejki. Skansen ten dość szybko zlikwidowano. Część ekspozycji trafiła pod wiatę na stacji Majdan a reszta została wywieziona.

Przez Cisną przebiega główny szlak beskidzki, oznaczony kolorem czerwonym, który "przychodzi" tutaj z Komańczy, przez Chryszczatą i Przełęcz Żebrak (ok.8h), natomiast z Cisnej biegnie on przez całe Bieszczady, kończąc swoją drogę w Wołosatem.

Szlaki turystyczne w okolicy Cisnej:

Jest to odcinek szlaku czerwonego (GSB), który z Cisnej biegnie przez szczyt Hona (820m n.p.m.), by następnie przez Osinę (963m n.p.m.), Beret (942m n.p.m), oraz Sasów (1010m n.p.m.) dojść do Wołosania. Wołosań to najwyższy szczyt w paśmie Wielkiego Działu - 1071 m n.p.m.
Czas przejścia: ok. 3,5 - 4h. Powrót ok. 3h.

Szlak czerwony (GSB).
Napierw udajemy się na Wołosań (j/w), następnie z Wołosania przez Jaworne (992m n.p.m.) i Przełęcz Żebrak na Chryszczatą (997m n.p.m.). Z Chryszczatej schodzimy przez Jeziorka Duszatyńskie do Duszatyna, dalej do Prełuk i wreszcie z Prełuk do Komańczy.
Trasa długa.
Czas przejścia: 8-9h.

Szlak czerwony (GSB)
Idziemy z Cisnej do wiaduktu kolejki na Solince, przechodzimy rzekę i kierujemy się pod górę w kierunku szczytu Rożki (942m n.p.m.), następnie na Worwosoką (1024m n.p.m) i z Worwosokiej w około 1,5h powinniśmy osiągnąć Małe Jasło (1102m n.p.m.). Z Małego Jasła kierujemy się przez Szczawnik (1098m n.p.m.) na Jasło, zwane dawniej wśród miejscowej ludności: Wiasiel. Jasło (1153m n.p.m.) to doskonały punkt widokowy (widać stąd min. Połoninę Wetlińską, Caryńską, oraz Smerek). Szczyt jest niezalesiony - połonina. Następnym szczytem będzie już Okrąglik, leżący tuż na granicy ze Słowacją, oddalony od Jasła o 30 minut drogi. Po drodze liczne ślady działań z I wojny światowej - okopy, umocnienia. Z Okrąglika widok na stronę słowacką. Pełny opis trasy:
»Cisna - Jasło - Okrąglik - Smerek (wieś) poszerzony o zejście do Smereka.
Czas przejścia: ok. 3,5h, powrót ok. 2,5-3h.

Szlak niebieski.
Z Okrąglika można zejść przez Przełęcz nad Roztokami (801m n.p.m.) do Roztok Górnych, a następnie przez Liszną wrócić drogą do Majdanu. Natomiast szlak niebieski biegnie przez wspomnianą Przełęcz a następnie przez Rypi Wierch (1003 m n.p.m.), cały czas wzdłuż granicy, aż do Balnicy (turystyczne przejście graniczne, stacja kolejki), a następnie przez Rydoszową, Wysoki Groń do Nowego Łupkowa i dalej przez Jaśliski Park Krajobrazowy do Radoszyc (przejście graniczne - drogowe).
Czas przejścia: 10-12h. Około 5-6h do Balnicy i kolejne 5h do Nowego Łupkowa. Trasa długa, rzeczywisty czas przejścia może się znacznie wahać w zależności od predyspozycji.

Jeżeli wychodzimy z Cisnej, musimy iść w kierunku Dołżycy, przejść Dołżycę, aż dojdziemy do skrzyżowania, gdzie droga odbija na Buk, Terkę (główna idzie łukiem w prawo - na Wetlinę) należy tam iść, ponieważ szlak początkowo biegnie wzdłuż Solinki, po czym odbija w las (w prawo) i wspina się po stokach Falowej (965m n.p.m.). W lasach przy Falowej przeważają świerki i jodły, co jest nietypowym zjawiskiem w bieszczadzkich lasach, porośniętych w większości bukiem. Następnie idziemy przez Czereninę (981m n.p.m.) i dalej bokiem Kiczery, tzw. "siodełko" pod Kiczerą (930m n.p.m.). Stąd schodzimy w dolinę dawnej wsi Jaworzec. Po przejściu potoku Wetlina, na stoku, będzie widoczna bacówka Jaworzec.
Czas przejścia: 4,5h, powrót 3,5-4h.

Szlak (kolor czarny) prowadzi od mostu na Solince, następnie stokami Horodka (889m n.p.m.) zmierza na Łopiennik (1069m n.p.m). Na szczycie Łopiennika styka się z niebieskim szlakiem prowadzącym na Durną i do Baligrodu. Z Łopiennika czarny szlak schodzi do Jabłonek.
Czas przejścia: 2h, powrót max.1,5h. Pełny opis trasy: » Łopiennik

Wola Michowa  - niewielka wieś znajdująca się na trasie Cisna - Komańcza, nad Osławą, pomiędzy Maniowem, a Smolnikiem. Wola Michowa posiadała kiedyś prawa miejskie, jednak szybko je utraciła z powodu braku rozwoju. W Woli Michowej jest skrzyżowanie z którego droga w prawo (jadąc od Cisnej) biegnie przez Przełęcz Żebrak do Rabego, a dalej Baligrodu. Tuż przy wjeżdzie od strony Cisnej, po prawej stronie - Latarnia Wagabundy, gdzie można coś zjeść oraz zanocować, kawałek dalej, również po prawej pensjonat "Kira", więcej: »Wola Michowa

Żubracze  - wieś przy drodze z Cisnej do Komańczy, zaraz za Majdanem. Lokowana na prawie wołoskim przed 1522r, wchodziła w skład dóbr rodziny Balów. Następnie należała do poety i publicysty Kazimierza Turowskiego (I połowa dziewiętnastego wieku). Po roku 1945 została zniszczona i wysiedlona. Obecnie jest tu niewiele zabudowań, gospodarstwo agroturystyczne, przejażdżki konne, oraz pensjonacik "Cicha Woda", który oferuje noclegi oraz posiłki. Żubracze to dobry punkt wypadowy w dolinę dawnej wsi Solinka, oraz na Hyrlatą (poza szlakiem). We wsi stary cmentarz z grobem księcia Władysława Giedroycia, więcej: »Cmentarz w Żubraczem

Dołżyca  - wieś przy wyjeździe z Cisnej w kierunku Wetliny. Sporo gospodarstw agroturystycznych, kolonie domków campingowych, stacja kolejki wąskotorowej, oraz stacja benzynowa: Pb/LPG (w samej Cisnej brak stacji paliw). Z Dołżycy biegnie także droga przez Buk i Terkę do Sakowczyka - najkrótszy dojazd stąd nad Zalew Soliński. Po drodze ścieżka do rezerwatu przyrody Sine Wiry oraz do Łopienki. Droga obecnie w dobrym stanie - została wyremontowana - doniedawna nawierzchnia była fatalna. Przy czarnym szlaku na Łopiennik cerkwisko oraz pozostałości dawnego cmentarza.

Piotr Szechyński

wykorzystano:
W. Krygowski; Bieszczady, wyd.IV.