Cisna jest miejscowością gminną, położoną w dolinie rzeki Solinki. Można tu dojechać z trzech kierunków: od Komańczy przez Osławicę, Wolę Michową i Żubracze, od Ustrzyk Górnych, przez Brzegi Górne i Wetlinę oraz z Leska, przez Hoczew, Baligród i Jabłonki.

Cisna, jeden z ośrodków wypoczynkowych.
foto: Piotr Szechyński

Miejscowość została założona, według różnych źródeł w roku 1522, lub 1552, przez rodzinę Balów. W połowie XVIIIw stała się własnością rodziny Fredrów. Na początku XIXw powstała w Cisnej huta żelaza, którą wybudował ojciec Aleksandra Fredry - Jacek Fredro. Huta produkowała niewiele, przetapiano około 700 q surowca. Rudę żelaza wydobywano w Kalnicy, Zahoczewiu i w Nowosiółkach, po czym dowożono do Cisnej. Podobne huty istniały wtedy jeszcze w Rabem i w Duszatynie.

Do czasów obecnych z ciśniańskiej huty nie zachowało się nic, podobnie jak z tartaku, młyna i dworu. Wieś leżała na starym szlaku handlowym, wiodącym na drugą stronę Karpat, zwanym szlakiem (traktem) baligrodzkim.

Grób A. Kwiecińskiego i jego wnuczek. Najstarszy datowany nagrobek w Bieszczadach - 1842r.
foto: Piotr Szechyński

Z ciekawszych obiektów architektonicznych znajduje się w Cisnej murowany kościół św. Stanisława Biskupa, który został wybudowany w roku 1914. Na cmentarzu przycerkiewnym (cerkiew rozebrano w 1956r - stała przy drodze do Majdanu) zachował się najstarszy datowany w Bieszczadach nagrobek - zarządcy huty Antoniego Kwiecińskiego i jego wnuczek, z 1842 roku. Grób otacza fragment ogrodzenia pochodzący z miejscowej huty, podobnie jak krzyż na nagrobku. W dobrym stanie zachowała się płyta z inskrypcjami Róży Augusty Kwiecińskiej. Sam grób, otoczony starodrzewiem jest już mocno podniszczony, podobnie jak kilka innych zachowanych dawnych nagrobków. W nowszej części cmentarza znajdują się m.in. groby tzw. "bieszczadzkich zakapiorów": Janusza Zubowa, Zdzisława Radosa i Bogusia "Sikorki" Nabrdalika.

Siekierezada.
foto: Piotr Szechyński

Na wzgórzu w "centrum" Cisnej wybudowano pomnik ku czci poległych w walkach z UPA żołnierzy i milicjantów. Obecny pomnik powstał w latach osiemdziesiątych, wcześniej były tu tylko zachowane w większym stopniu niż obecnie, pozostałości po posterunku milicji. W Cisnej znajduje się także obelisk upamiętniający katastrofę śmigłowca Mi-8T, który rozbił się zimą 1991 roku - zginęło wtedy 10 osób - przy czerwonym szlaku na Jasło. Była to ekipa programu 997, która miała kręcić tu materiał w związku ze znalezieniem zwłok kobiety.

Obecnie Cisna jest ważnym miejscem dla ruchu turystycznego, w sezonie jest oblegana przez miłośników Bieszczadów, którzy bądź to zatrzymują się tutaj na dłużej, bądź to wyruszają stąd dalej w kierunku połonin, Wetliny i Ustrzyk Górnych a także w inne malownicze rejony Bieszczadów. W wyniku wzmożonego w sezonie ruchu, powstało w Cisnej wiele obiektów gastronomicznych, sklepów z pamiątkami i miejsc noclegowych. Wizualnie miejscowość niestety nie wygląda zachęcająco. Bezładna architektura, brak jakiegokolwiek w miarę uporządkowanego stylu i ogólne wrażenie ciasnoty w centrum miejscowości.

Bar Troll
foto: Piotr Szechyński

Kiedyś była tu w zasadzie jedna restauracja, która stoi zresztą do dziś (obecna nazwa: U Harnasia; do niedawna: Zacisze a kiedyś: Matragona) i pomału przystosowuje się do obecnych warunków (kiedyś typowy obiekt GS). Można tu całkiem smacznie i tanio zjeść w przyzwoitych warunkach, czego nie można było powiedzieć jeszcze kilkanaście lat temu, aczkolwiek klimatu, który był w Zaciszu już nie ma - obecnie to typowa, jakich wiele restauracja. Uznaniem cieszy się również popularny bar Troll oraz Siekierezada - obiekt tak samo "kultowy", jak przereklamowany, który oprócz swoistego klimatu (cokolwiek to znaczy) oferuje bywalcom olbrzymi wybór piwa oraz pyszne wina. Nowa restauracja i pizzeria powstała także na wylocie z Cisnej w kierunku Baligrodu.

Nieopodal Siekierezady galeria Czarny Kot oraz nowy Pavulon Ryszarda Szocińskiego, lokalnego poety i pisarza, który został otwarty 28.07.2006 pod oficjalną nazwą "Pavulon Atamania Bieszczadzka". Stary Pavulon - jak nazywał go sam Szociński - został rozebrany. Pavulon komuś jednak bardzo przeszkadzał i wraz z nastaniem sezonu letniego 2011 zniknął z tego miejsca na jakiś czas. Jesienią 2011 postawiono go ponownie. Więcej o R. Szocińskim: » Wiatrem z połonin. Obok tzw. Kapliczka Pamięci - zwana również kapliczką zakapiorów lub kapliczką meneli. W listopadzie 2011 skradziono z niej rzeźbę Chrystusa Frasobliwego wykonaną przez Z. Pekalskiego. Więcej: » Odsłonięcie Kapliczki Pamięci w Cisnej.

Cisna latem.
foto: Piotr Szechyński

Jeśli chodzi o noclegi, to także nie ma z tym w zasadzie w Cisnej problemu, jest tu schronisko, hotelik, ośrodki wypoczynkowe oraz sporo kwater prywatnych i gospodarstw agroturystycznych. Adresy znajdują się tutaj: » Cisna noclegi.

Przy skrzyżowaniu dróg (Komańcza - Baligród - Dołżyca) znajduje się wspomniany wcześniej pomnik. Wystarczy podejść kilkadziesiąt metrów pod górkę - tam też niewielki taras widokowy. Obok parking, płatny 2zł/godzina. Przy parkingu również sporo obiektów gastronomicznych - jest gdzie i co zjeść. W miejscu gdzie obecnie stoi kiosk (ten przy skrzyżowaniu), stał kiedyś banderowski ckm ostrzeliwujący posterunek na wzgórzu "Betlejemka".

Od kilku lat odbywa się w Cisnej i pobliskiej Dołżycy festiwal Bieszczadzkie Anioły, który zawędrował tu z Górnej Wetlinki, skąd pozbył się go Bieszczadzki Park Narodowy. Dołżyca - gdzie tuż przy szosie odbywa się koncert główny festiwalu, również nie jest najszczęśliwszym dla tej imprezy miejscem. Wąska droga, brak chodników, ogromne korki i problemy z przejazdem w dniach odbywania się imprezy, na które skazani są wszyscy tędy przejeżdżający a niekoniecznie zainteresowani festiwalem.

Urząd Gminy w Cisnej, tu również znajduje się 24h bankomat.
foto: Piotr Szechyński

Cisna nadaje się doskonale także do wypoczynku mniej aktywnego, jest kilka miejsc gdzie można posiedzieć nad Solinką (za wspomnianą restauracją oraz w dole, na zakręcie przy samym wjeździe do Cisnej od strony Majdanu), sporo tras na dłuższe i krótsze spacery, a także wycieczki samochodowe w okolice tej miejscowości, np. do Terki, Buku, Łopienki, rezerwatu Sine Wiry, Wetliny, Baligrodu, czy rejonu Przełęczy Żebrak a także do Roztok Górnych. Kilka lat temu w Cisnej otwarto niewielką, stałą wystawę prezentującą bogactwo bieszczadzkiej fauny pod nazwą "Dziupla".

Majdan, nieistniejący dziś (a szkoda) skansen bieszczadzkiej wąskotorówki.
foto: Piotr Szechyński (1995).

Od 1 lipca 2007 roku działa w Cisnej nowa rejonowa stacja ratownictwa Grupy Bieszczadzkiej GOPR. Mieści się w dawnym budynku Nadleśnictwa Cisna, który został przekazany przez Lasy Państwowe na rzecz goprowców. Powrócono w ten sposób do stanu sprzed 20 lat, kiedy to w Cisnej (w ówczesnym motelu) również działał stały punkt GOPR.

W sezonie narciarskim czynny jest wyciąg, który jest położony na stokach Hona (Honia). Cisna kojarzona jest także (a może przede wszystkim) z bieszczadzką kolejką wąskotorową.

W Majdanie znajduje się stacja początkowa z której kolejka kursuje docelowo obecnie do trzech miejscowości, tj. do Woli Michowej, Balnicy i Przysłupu. Aktualny rozkład jazdy znajduje się w dziale: Rozkład jazdy kolejki. Na terenie stacji Majdan znajduje się parking oraz bar. Kiedyś tuż obok przejazdu kolejowego pomiędzy Majdanem, a Cisną znajdował się skansen kolejki. Niewielki teren ogrodzony płotem na którym było wystawionych kilka rodzajów parowozów i wagonów z różnych okresów działania kolejki. Skansen ten dość szybko zlikwidowano. Część ekspozycji trafiła pod wiatę na stacji Majdan a reszta została wywieziona.

Przez Cisną przebiega główny szlak beskidzki, oznaczony kolorem czerwonym, który "przychodzi" tutaj z Komańczy, przez Chryszczatą i Przełęcz Żebrak (ok.8h), natomiast z Cisnej biegnie on przez całe Bieszczady, kończąc swoją drogę w Wołosatem.

Szlaki turystyczne w okolicy Cisnej:

Jest to odcinek szlaku czerwonego (GSB), który z Cisnej biegnie przez szczyt Hona (820m n.p.m.), by następnie przez Osinę (963m n.p.m.), Beret (942m n.p.m), oraz Sasów (1010m n.p.m.) dojść do Wołosania. Wołosań to najwyższy szczyt w paśmie Wielkiego Działu - 1071 m n.p.m.
Czas przejścia: ok. 3,5 - 4h. Powrót ok. 3h.

Szlak czerwony (GSB).
Napierw udajemy się na Wołosań (j/w), następnie z Wołosania przez Jaworne (992m n.p.m.) i Przełęcz Żebrak na Chryszczatą (997m n.p.m.). Z Chryszczatej schodzimy przez Jeziorka Duszatyńskie do Duszatyna, dalej do Prełuk i wreszcie z Prełuk do Komańczy.
Trasa długa.
Czas przejścia: 8-9h.

Szlak czerwony (GSB)
Idziemy z Cisnej do wiaduktu kolejki na Solince, przechodzimy rzekę i kierujemy się pod górę w kierunku szczytu Rożki (942m n.p.m.), następnie na Worwosoką (1024m n.p.m) i z Worwosokiej w około 1,5h powinniśmy osiągnąć Małe Jasło (1102m n.p.m.). Z Małego Jasła kierujemy się przez Szczawnik (1098m n.p.m.) na Jasło, zwane dawniej wśród miejscowej ludności: Wiasiel. Jasło (1153m n.p.m.) to doskonały punkt widokowy (widać stąd min. Połoninę Wetlińską, Caryńską, oraz Smerek). Szczyt jest niezalesiony - połonina. Następnym szczytem będzie już Okrąglik, leżący tuż na granicy ze Słowacją, oddalony od Jasła o 30 minut drogi. Po drodze liczne ślady działań z I wojny światowej - okopy, umocnienia. Z Okrąglika widok na stronę słowacką. Pełny opis trasy:
»Cisna - Jasło - Okrąglik - Smerek (wieś) poszerzony o zejście do Smereka.
Czas przejścia: ok. 3,5h, powrót ok. 2,5-3h.

Szlak niebieski.
Z Okrąglika można zejść przez Przełęcz nad Roztokami (801m n.p.m.) do Roztok Górnych, a następnie przez Liszną wrócić drogą do Majdanu. Natomiast szlak niebieski biegnie przez wspomnianą Przełęcz a następnie przez Rypi Wierch (1003 m n.p.m.), cały czas wzdłuż granicy, aż do Balnicy (turystyczne przejście graniczne, stacja kolejki), a następnie przez Rydoszową, Wysoki Groń do Nowego Łupkowa i dalej przez Jaśliski Park Krajobrazowy do Radoszyc (przejście graniczne - drogowe).
Czas przejścia: 10-12h. Około 5-6h do Balnicy i kolejne 5h do Nowego Łupkowa. Trasa długa, rzeczywisty czas przejścia może się znacznie wahać w zależności od predyspozycji.

Jeżeli wychodzimy z Cisnej, musimy iść w kierunku Dołżycy, przejść Dołżycę, aż dojdziemy do skrzyżowania, gdzie droga odbija na Buk, Terkę (główna idzie łukiem w prawo - na Wetlinę) należy tam iść, ponieważ szlak początkowo biegnie wzdłuż Solinki, po czym odbija w las (w prawo) i wspina się po stokach Falowej (965m n.p.m.). W lasach przy Falowej przeważają świerki i jodły, co jest nietypowym zjawiskiem w bieszczadzkich lasach, porośniętych w większości bukiem. Następnie idziemy przez Czereninę (981m n.p.m.) i dalej bokiem Kiczery, tzw. "siodełko" pod Kiczerą (930m n.p.m.). Stąd schodzimy w dolinę dawnej wsi Jaworzec. Po przejściu potoku Wetlina, na stoku, będzie widoczna bacówka Jaworzec.
Czas przejścia: 4,5h, powrót 3,5-4h.

Szlak (kolor czarny) prowadzi od mostu na Solince, następnie stokami Horodka (889m n.p.m.) zmierza na Łopiennik (1069m n.p.m). Na szczycie Łopiennika styka się z niebieskim szlakiem prowadzącym na Durną i do Baligrodu. Z Łopiennika czarny szlak schodzi do Jabłonek.
Czas przejścia: 2h, powrót max.1,5h. Pełny opis trasy: » Łopiennik

Wola Michowa  - niewielka wieś znajdująca się na trasie Cisna - Komańcza, nad Osławą, pomiędzy Maniowem, a Smolnikiem. Wola Michowa posiadała kiedyś prawa miejskie, jednak szybko je utraciła z powodu braku rozwoju. W Woli Michowej jest skrzyżowanie z którego droga w prawo (jadąc od Cisnej) biegnie przez Przełęcz Żebrak do Rabego, a dalej Baligrodu. Tuż przy wjeżdzie od strony Cisnej, po prawej stronie - Latarnia Wagabundy, gdzie można coś zjeść oraz zanocować, kawałek dalej, również po prawej pensjonat "Kira", więcej: »Wola Michowa

Żubracze  - wieś przy drodze z Cisnej do Komańczy, zaraz za Majdanem. Lokowana na prawie wołoskim przed 1522r, wchodziła w skład dóbr rodziny Balów. Następnie należała do poety i publicysty Kazimierza Turowskiego (I połowa dziewiętnastego wieku). Po roku 1945 została zniszczona i wysiedlona. Obecnie jest tu niewiele zabudowań, gospodarstwo agroturystyczne, przejażdżki konne, oraz pensjonacik "Cicha Woda", który oferuje noclegi oraz posiłki. Żubracze to dobry punkt wypadowy w dolinę dawnej wsi Solinka, oraz na Hyrlatą (poza szlakiem). We wsi stary cmentarz z grobem księcia Władysława Giedroycia, więcej: »Cmentarz w Żubraczem

Dołżyca  - wieś przy wyjeździe z Cisnej w kierunku Wetliny. Sporo gospodarstw agroturystycznych, kolonie domków campingowych, stacja kolejki wąskotorowej, oraz stacja benzynowa: Pb/LPG (w samej Cisnej brak stacji paliw). Z Dołżycy biegnie także droga przez Buk i Terkę do Sakowczyka - najkrótszy dojazd stąd nad Zalew Soliński. Po drodze ścieżka do rezerwatu przyrody Sine Wiry oraz do Łopienki. Droga obecnie w dobrym stanie - została wyremontowana - do niedawna nawierzchnia była fatalna. Przy czarnym szlaku na Łopiennik cerkwisko oraz pozostałości dawnego cmentarza.

Piotr Szechyński

wykorzystano:
W. Krygowski; Bieszczady, wyd.IV.